İçeriğe geç
Mucitto Müzesi

Dikiş Makinesi İğnesi

İğnenin deliği neden ucunda?

1755 öncesi

Delik arkada

Kemikten, sonra demirden yapılan el iğnelerinin deliği hep arkadaydı. İğne kumaştan tamamen geçer, iplik peşinden gelirdi. Bir makine bu hareketi yapamazdı.

Delik arkada, 1755 öncesi

Yüzyıllar boyunca her giysi tek tek, elle dikildi. Bir gömlekte binlerce dikiş vardı ve bir terzi bir gömleği günlerce dikerdi.

El iğnesinin deliği arkadadır. İğne kumaştan tamamen geçer, iplik de peşinden gelir. Bir makinenin ise kumaşın öbür tarafında iğneyi yakalayacak eli yok. Çözüm deliği iğnenin ucuna taşımaktı ve bu fikrin oturması 112 yıl sürdü.

Bir rüyadan çıkan fikir

Anlatıya göre Elias Howe 1845'te rüyasında bir kralın muhafızlarını görmüş. Mızraklarının ucunda, sivri kısmın hemen yanında küçük delikler varmış. Howe uyandığında aradığı cevabı bulmuş.

Gerçek

Tarihçiler bu rüyanın büyük ihtimalle hiç yaşanmadığını düşünüyor. Ucu delikli makine iğnesi Howe'dan yıllar önce de biliniyordu. Gerçek hikâyede bir yağma, saklanan bir makine, rehine bırakılmış bir patent ve uzun bir mahkeme kavgası var.

Bir rüyadan çıkan fikir

Belgeseli izle

Zaman tüneli

  1. İki ucu sivri bir iğne

    1755

    İki ucu sivri bir iğne

    Mühendis Charles Weisenthal makinede kullanılacak bir iğnenin patentini aldı. İğnenin iki ucu da sivriydi, deliği bir ucundaydı. Makinenin kendisi hiç yapılmadı.2

    Londra

  2. Rafta unutulan çizimler

    1790

    Rafta unutulan çizimler

    Thomas Saint deri ve yelken bezi dikecek bir makine çizdi ama yaptığına dair bir kanıt yok. Çizimler 84 yıl patent ofisinde kaldı. 1874'te biri makineyi bu çizimlerden kurdu ve küçük bir düzeltmeyle çalıştırdı.2

    İngiltere

  3. Kancalı iğne, zincir dikiş

    1830

    Kancalı iğne, zincir dikiş

    Terzi Barthélemy Thimonnier gerçekten çalışan ilk dikiş makinelerinden birinin patentini aldı. İğnesinde delik yoktu, tığ gibi bir kanca ipliği kumaşın altından yakalıyordu. Tek iplikli bu zincir dikiş ucundan çekilince sökülüyordu.3

    Paris

  4. Atölye basıldı

    1831

    Atölye basıldı

    Ordu için üniforma diken seksen makinelik atölye, işsiz kalmaktan korkan 150–200 terzi tarafından basıldı ve makineler parçalandı. Bazı kaynaklar atölyenin ateşe verildiğini de yazar. Thimonnier ödüller kazandı ama yoksulluk içinde öldü.3

    Paris

  5. Saklanan makine

    1830'lar

    Saklanan makine

    Walter Hunt aranan çözümü buldu. Ucu delikli bir iğne kullandı, altta gidip gelen bir mekik ikinci ipliği geçiriyordu. Anlatılana göre makinenin dikişçi kadınları işsiz bırakacağından korktu ve patent almadan onu bir köşeye kaldırdı.4

    New York

  6. Kilit dikiş ve büyük yarış

    1845–1846

    Kilit dikiş ve büyük yarış

    Elias Howe, arkadaşı George Fisher'ın desteğiyle makinesini 1845 baharında bitirdi. Bir yarışta makine dakikada 250 dikiş atarak beş terziyi geride bıraktı. Patent 10 Eylül 1846'da Howe'a verildi.17

    Boston

  7. Rehindeki patent

    1846–1849

    Rehindeki patent

    Amerika'da sipariş gelmeyince Howe şansını İngiltere'de denedi. İşler orada da yolunda gitmedi. Anlatılana göre eve dönüş parası için son makinesini ve patent belgelerini rehine bıraktı, 1849'da neredeyse beş parasız döndü.18

    Londra

  8. Singer ve on bir gün

    1850–1851

    Singer ve on bir gün

    Isaac Singer bozuk bir makineye bakıp mekiği düz, iğneyi dik hareket ettirmeyi önerdi. Kaynaklara göre yeni makine on bir günde ve kırk dolarla hazırdı. Singer makineyi taksitle satarak evlere soktu.510

    Boston

  9. Mahkeme kararı

    1854

    Mahkeme kararı

    Howe patent hakkı için dava açtı. Karşı taraf Walter Hunt'ın eski makinesini delil olarak öne sürdü, ama dava Howe'un lehine bitti. Howe artık satılan neredeyse her makineden pay alıyordu.1

    ABD

  10. İlk patent havuzu

    1856

    İlk patent havuzu

    Rakipler savaşmayı bırakıp patentlerini Sewing Machine Combination adıyla tek bir havuzda topladı. Amerika'nın ilk patent havuzuydu. Diğer üreticiler her makine için havuza ücret ödüyordu.6

    ABD

  11. Altın madalya

    1867

    Altın madalya

    Howe'un makinesi Paris Sergisi'nde altın madalya kazandı. Üstelik terzilerin makineleri parçaladığı şehirde. Howe aynı yıl Légion d'honneur nişanını aldı ve 48 yaşında öldü.1

    Paris

Kilit dikiş nasıl çalışır?

  1. İğne iner

    İğne iner

    Ucu delikli iğne ipliği kumaşın içinden aşağı taşır ve altta küçük bir halka bırakır.

  2. Mekik geçer

    Mekik geçer

    Kumaşın altında bekleyen mekik bu halkanın içinden ikinci ipliği geçirir.

  3. İplikler kilitlenir

    İplikler kilitlenir

    İki iplik kumaşın tam ortasında birbirine kilitlenir. Zincir dikişin aksine ucundan çekince sökülmez.

Peki kim icat etti?

Charles Weisenthal
Makine için ucu delikli iğnenin ilk patenti (1755)
Barthélemy Thimonnier
Gerçekten çalışan ilk makinelerden biri (1830)
Walter Hunt
Ucu delikli iğne ve mekik, ama patent almadı (1830'lar)
Elias Howe
Kilit dikiş patenti ve onu mahkemede savunması (1846–1854)
Isaac Singer
Pratik makine ve taksitle satış (1851)
Patent Howe'a çıktı, makineyi evlere Singer taşıdı. Hunt ise aynı fikri yıllar önce bir köşeye kaldırmıştı.

Biliyor muydun?

  • Walter Hunt yıllar sonra bir teli bükerek çengelli iğneyi icat etti ve patentini yalnızca 400 dolara sattı.
  • Howe kazandığı paranın bir kısmıyla İç Savaş'ta bir alayın teçhizatını karşıladı ve o alaya sıradan bir er olarak katıldı.
  • Howe'un 1851'de giysileri kapatan bir düzenek için de patenti vardı. Onu hiç satmadı. Fikir yıllar sonra fermuara dönüştü.

Kaynaklar
  1. Elias Howe — Wikipedia
  2. Sewing machine — Wikipedia
  3. Barthélemy Thimonnier — Wikipedia
  4. Walter Hunt — Wikipedia
  5. Isaac Singer — Wikipedia
  6. Sewing Machine Combination — Wikipedia
  7. Cambridge Historical Society — Elias Howe's Sewing Machine
  8. History Cambridge, "Elias Howe, Jr. … Part 2"
  9. Britannica Kids — Elias Howe
  10. Hagley Library, Singer Manufacturing Company records

Doğrulayamadığımız anlatıların başına "anlatıya göre" yazdık.

Giyim salonundaki diğer icatlar